ԵՐԵՎԱՆԻ ԺԱՄԱՆԱԿԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

4-2-ՐԴ ՀԱԶԱՐԱՄՅԱԿՆԵՐ Մ.Թ.Ա.


Շենգավիթ հնավայրը վաղ բրոնզեդարյան հուշարձան է Երևանի հարավ-արևմտյան հատվածում՝ Շենգավիթ տարածաշրջանում, Հրազդան գետի ձախ ափին: Վաղ բրոնզեդարյան Հայաստանի հնագիտական ​​ամենակարևոր հուշարձաններից մեկն է:

2-ՐԴ ՀԱԶԱՐԱՄՅԱԿ Մ.Թ.Ա.


1986 թ.-ին քաղաքով հոսող Հրազդան գետի աջ ափին հնագետները գտան Կարմիր բերդը (Կարմիր ամրոց), որը թվագրվում է մ.թ.ա. 2 -րդ հազարամյակով:

2-1 ՀԱԶԱՐԱՄՅԱԿ Մ.Թ.Ա.


Հնագետները պարզել են, որ Աղվեսաբերդ (Աղվեսի ամրոց) կիկլոպյան որմնադրությունը թվագրվում է մ.թ.ա. 2-1 հազարամյակներով: Աղվեսաբերդը գտնվում է Նոր Նորքի 1-ին զանգվածում՝ Երևանի կենդանաբանական այգուց ոչ հեռու՝ Ավանի կիրճում:

7-ՐԴ ԴԱՐ Մ.Թ.Ա.


Կարմիր բլուրը Ուրարտուի հնագույն թագավորության Անդրկովկասյան գավառների մայրաքաղաքն էր: Ամբողջ տարածքը գտնվում էր զարգացման փուլում: Փորվել էին ոռոգման ջրանցքներ, ստեղծվել էին արհեստական պահեստային լճակներ, հիմնվել էր Թեյշեբաինի ամրոցը՝ Կարմիր բլրի վրա:

782 Մ.Թ.Ա.


Ժամանակակից մայրաքաղաքի հարավարևմտյան մասում Արգիշտի I թագավորը հիմնել է Էրեբունի բերդաքաղաքը՝ Վանի թագավորության մայրաքաղաքը (Ուրարտու)՝ «երկրի հզորությունը ցույց տալու և թշնամիներին վախեցնելու համար»:

11-րդ դար


Քաղաքը դարձավ առևտրի կարևոր կենտրոն, որն անմիջականորեն կապված էր այն ժամանակվա Հայաստանի մայրաքաղաք Անիի հետ: Իշխան Ապիրատը պատվիրեց կառուցել Մամրի ոռոգման ջրանցքը (1031):

13-րդ դար


Տիրամայր եկեղեցու հիմնադրում (Կաթողիկե): Մատուռը կանգնեցվել է այն վայրում, որտեղ 7-րդ դարում թաղվել է Սուրբ Անանիայի աճյունը: Այսօր այն Սուրբ Զորավոր եկեղեցին է՝ Փարպեցի փողոցում:

1265


1265 թ.-ին Քանաքեռում տեղադրվել է Ամենափրկիչ խաչքարը: Այս խաչքարը այն սակավաթիվ խաչքարերից է, որոնք փրկվել են 1679թ.-ի ավերիչ երկրաշարժից:

1513-1735


Թուրք-պարսկական պատերազմների ժամանակ Երևանը 14 անգամ «ձեռքից ձեռք անցավ». Արևմտյան Հայաստանը անցավ Օսմանյան կայսրությանը, իսկ Արևելյան Հայաստանը մնաց Սեֆյան Պարսկաստանի պետության կազմում:

1603


Նոյեմբերի 15-ին Սեֆյան Պարսկաստանի բանակը պաշարեց Երևանը: Շահ Աբբաս I-ի պարսկական բանակը 9 ամսվա պաշարումից հետո գրավեց Երևանի ամրոցը, իսկ Արևելյան Կովկասի այլ քաղաքներ թույլ կամ առանց դիմադրության հանձնվեցին շահին: Հարյուր հազարավոր հայեր, այդ թվում ՝ Երևանի բնակիչները, գերեվարվեցին և ուղարկվեցին Պարսկաստան:

1652-1705


Էրիվանի հարուստ բնակիչ Խոջա Գրիգորը ջրատար է անցկացրել Գետառ գետի վենամասում գտնվող ջրհորից մինչև Հին թաղ (այժմ՝ Աբովյան փողոցի կենտրոն): Հովհաննես վարդապետը գումար է հատկացրել Գետառ գետի վրա քարե կամրջի կառուցման համար: Խոջա Փանոսը Սուրբ Զորավար եկեղեցու շինարարությունն է սկսել Անանիայի խարխուլ մատուռի տեղում:

1679


Հունիսի 4-ի երկրաշարժն ամբողջությամբ ավերեց քաղաքը: Հողին է հավասարվել Երևանի ամրոցը, ինչպես նաև հետևյալ եկեղեցիները՝ Պողոս-Պետրոսը, Կաթողիկեն, Զորավորը և Գեթսեմանի մատուռը:

1679-1680


Քանաքեռցի մեծահարուստ բնակիչ Խոջա Փլավին վերականգնել է Կարմիր կամուրջը` Հրազդան գետի երեք կամուրջներից մեկը մինչև 1804-1813թթ.: Կամուրջը կոչվել էր «կարմիր», քանի որ կառուցված էր կարմիր տուֆից:

1765-1766


Էրիվանի խանության կառավարիչ Հուսեյն Ալի Խանը կառուցեց քաղաքի ամենամեծ մզկիթը՝ Գյոյ-ջամին (Կապույտ մզկիթ): 20-րդ դարի սկզբին այն Էրիվանի յոթ գործող մզկիթներից մեկն էր: Մզկիթի վերականգնումը 1996-1999թթ. ֆինանսավորվել է Իրանի կողմից:

1826-1828


1826-1828թթ. ռուս-պարսկական 2-րդ պատերազմի ժամանակ՝ 1827 թվականի հոկտեմբերին, գեներալ Պասկևիչը գրավեց Էրիվանի ամրոցը: 1828 թվականի փետրվարի 10-ին իրանական Թուրքմենչայ գյուղում ստորագրվեց համաձայնագիր, ըստ որի Պարսկաստանը Էրիվանի և Նախիջևանի խանությունները զիջեց Ռուսաստանին:

1843


Ռուսական կայսրության Էրիվան քաղաքի զինանշանը` պաշտոնական նկարագրությամբ:

1850


Հունվարի 2-ին Երևանում բացվում է Սբ. Հռիփսիմեի անվան օրիորդաց դպրոցը։

1860-ԱԿԱՆՆԵՐ


Երևան նահանգի նահանգապետ գեներալ-մայոր Միխայիլ Աստաֆևը հիմք դրեց Անգլիական այգուն: Այգին այսօր հանդիսանում է Երևան քաղաքի ամենահին պուրակներից մեկը:

1857


Բացվեց առաջին դեղատունը, որը պատկանում էր Շախնազարովներին։ Քաղաքային զբոսայգում սկսվեց շատրվանի շինարարություն:

1860


Էրիվանը բաժանվել էր 7 թաղամասերի՝ Կոնդ, Շագար, Դամիրբուլագ (Շորբուլագ, Շորախբյուր), Ձորագյուղ, Նորթաղ, Մալականի-թաղ և Նորք։

1863


1856 թվականի գլխավոր հատակագծով կառուցվել է հիմնական փողոցը և անվանվել Աստաֆևսկայա՝ մարզպետի անունով (այսօր՝ Աբովյան փողոց)։

1866


Ձիերով բազմատեղանի կառքերը, որոնք տեղափոխում էին թե՛ ուղևորներ, և՛ փոստ, սկսեցին կանոնավոր երթուղիներ կատարել Էրիվանից դեպի Թբիլիսի և Քութայիսի:

1866


1866թ.-ի ապրիլի 10-ին Երևանում բացվում է իգական 2-րդ դպրոցը, որը սբ. Գայանեի անվան էր։

1874


Բացվեց Երևանի առաջին հրատարակչությունը: Այն պատկանել է Զաքարյա Գևորգյանին։

1877


Էրիվանը պաշտոնապես ստացավ քաղաքի կարգավիճակ, և Երևանի բերդի տեղում սկսվեց Թաիրովի գինու և կոնյակի գործարանի շինարարությունը։

1879


Սկսվեց Էրևանի առաջին քաղաքապետարանի շենքի շինարարությունը, ինչպես նաև քաղաքի առաջին թատրոնի շինարարությունը։

1880


Երևանի առաջին թերթը եղել է «Պսակը», որն առաջին անգամ լույս է տեսել 1880 թվականի մարտի 15-ին։

1883


Աստաֆիևսկայա փողոցում (ներկայումս՝ Աբովյան փողոց) բացվեցին «Երևան» հյուրանոցը (այժմ ՝ «Գրանդ Հոթել Երևան») և Թիֆլիսից Երևան տեղափոխված հայտնի լուսանկարիչ Լեոնի ֆոտոստուդիա-արհեստանոցը:

1886


Էրիվան նահանգի ազգագրական քարտեզ:

1887


1887 թվականին Ներսես Թաիրյանը Երևանում սկսեց կոնյակի արտադրությունը։

1892-1893


Էրիվանում հիմնվել է հանքային ջրի և լիմոնադի առաջին գործարանը, ինչպես նաև առաջին քաղաքային հիվանդանոցը։

1902


1902 թվականին առաջին անգամ երկաթուղային գիծն անցնում է Էրիվանով ՝ այն կապելով Ալեքսանդրապոլի (ներկայիս Գյումրի) և Թիֆլիսի հետ:

1906


Սկսեց գործել Էրիվանի ձիու երկաթուղու առաջին գիծը՝ սկզբում Աստաֆևսկայա (ներկայիս Աբովյան) փողոցով, իսկ ավելի ուշ՝ դեպի երկաթուղային կայարան։

1907


«Շուստով և որդիներ» ընկերությունը շահագործման հանձնեց Հրազդան գետի առաջին էլեկտրակայանը:

1913


Էրիվան նահանգի վարչական բաժանումների քարտեզ՝ 1913 թվականի դրությամբ:

1913


Սկսեց գործել առաջին հեռախոսակայանը: Այն գործում էր ընդամենը 80 մարդու համար:

1913


Պարիսպների և ուղղափառ գերեզմանատան միջև ընկած հրապարակում կազմակերպվեց "Blerio" ինքնաթիռի առաջին ցուցադրական թռիչքը:

1912-1913


Ասում են, որ այս ժամանակ քաղաքում հայտնվել է առաջին ավտոմեքենան։ Այն բերվել է Թբիլիսիից։ Առաջին վարորդի անունը Վարդան էր, թեև քաղաքում հայտնի էր որպես Մաշտի։

1917


Երևանի կոնյակի գործարանի խանութից կարելի է գնել կոնյակ՝ ոստիկանության թույլտվությամբ։

1917


Երևանում առաջին ավտոկանգառի հիմնադրման տարեթիվը:

1918


Մայիսի 28-ին Երևանը հռչակվեց Հայաստանի Առաջին Անկախ Հանրապետության մայրաքաղաք:

1919


«Երևանի պետական ​​համալսարանի» հիմնադրում:

1920


Հանրապետության հրապարակը 1920-ական թվականներին։

1920


Երևանի 1920թ. քարտեզ-հատակագիծը, հեղինակ՝ Մ. Աստվածատրյան: Քարտեզի վրա պատկերված է Երևանը՝ մինչև 1924-1936թթ.-ին ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանի կողմից քաղաքի վերակառուցման գլխավոր հատակագծի ստեղծումը, ինչը փոխեց քաղաքի էությունը՝ մարզկենտրոնից մայրաքաղաքի:

1921


1919թ.-ի սեպտեմբերի 9-ին Հայաստանի Ազգային ժողովը հիմնադրեց Հայաստանի պատմության թանգարանը: Թանգարանը այցելուների համար բացվեց 1921թ.-ի օգոստոսի 20-ին: Առաջին տնօրենը Երվանդ Լալայանն էր:

1921


Հայաստանի ազգային պատկերասրահը հիմնադրվել է Խորհրդային Հայաստանի կառավարության որոշմամբ՝ որպես Արվեստի բաժին՝ պետական թանգարանի հինգ բաժիններից մեկը։

1924


Ալեքսանդր Թամանյանի կողմից մշակվում է Երևանի գլխավոր հատակագիծը: Հատակագիծը թարմացվեց 1932 թ.-ին:

1933


Երևանում սկսեց գործել առաջին տրամվայը։

1933


Օպերայի և բալետի թատրոնը բացվել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Ալմաստ» օպերայով։

1935


Հիմնադրվում է Երևանի բուսաբանական այգին:

1936


Էրիվան քաղաքի անվանումը, որը նրա ռուսերեն անվանումն էր, պաշտոնապես փոխարինվեց Երևանով։

1936


Հրազդանի կիրճում կառուցվում է Մանկական երկաթուղին:

1936


Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցու տեղում կառուցվում է «Մոսկվա» կինոթատրոնը։

1956


Ներկայիս Երևանի երկաթուղային կայարանի շենքը կառուցվել է 1956 թվականին, բացումը տեղի է ունեցել հուլիսի 22-ին։

1956


Հայկական հեռուստատեսությունը սկսեց իր առաջին հեռարձակումը:

1941


Քաղաքում հիմնադրվել է Երևանի կենդանաբանական այգին:

1950


1950 թվականիև Արին բերդ բլրի պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել է Վանի թագավորության Արգիշտի Ա արքայի սեպագիր արձանագրությունը, ըստ որի՝ Արգիշտի Ա-ն Էրեբունի բերդաքաղաքը հիմնադրել է մ.թ.ա. 782 թվականին։

1957


Օպերայի հրապարակում կանգնեցվել են Հովհաննես Թումանյանի և Ալեքսանդր Սպենդիարյանի (քանդակագործներ Արա Սարկիսյան և Ղուկաս Չուբարյան) բրոնզե հուշարձանները։

1958


Ավարտվեցին Լենինի հրապարակում շենքերի համալիրի (ճարտարապետներ՝ Ալեքսանդր Թամանյան, Ռաֆո Իսրայելյան) և Լենինի պողոտայի վերևում (ներկայիս Մաշտոցի պողոտա) հին ձեռագրերի պահոցի՝ Մատենադարանի (ճարտարապետ Մարկ Գրիգորյան) շինարարական աշխատանքները:

1959


Երկաթուղային կայարանի հարակից հրապարակում տեղի ունեցավ «Սասունցի Դավիթ» «Սասունցի Դավիթ» պղնձաձույլ արձանի (քանդակագործ՝ Երվանդ Քոչար) բացումը։

1959


Կառուցվում են Մատենադարանի, Ծածկած շուկայի և Գիտությունների ազգային ակադեմաիայի շենքերը:

1961


Կառուցվել է օդանավակայանի 1-ին տերմինալը, որը չի պահպանվել։

1967


Ծիծեռնակաբերդի բլրի վրա կառուցվել է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակը հավերժացնող հուշարձանը։

1968


Երևանցիներն ու հյուրերը նշեցին քաղաքի 2750-ամյակը։ Արին Բերդ բլրի ստորոտում բացվեց Էրեբունի թանգարանը: Հայ ջուլհակները ստեղծեցին հանրահայտ Էրեբունի գորգը, իսկ Երևանի փորձարարական ծխախոտի կոմբինատը սկսեց «Արին բերդ» և «Էրեբունի» ծխախոտի արտադրությունը, որոնք մեծ տարածում գտան։

1970


Բացվեց Անի հյուրանոցը: Այն անվանվել է միջնադարյան հայկական Անի քաղաքի՝ հայ ժողովրդի պատմական մայրաքաղաքներից մեկի անունով։

1971


Հրազդանի կիրճում կառուցվել է «Հրազդան» մարզադաշտը:

1971


Լենինի պողոտայում (այժմ՝ Մաշտոցի պողոտա) բացվել է Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանը։

1971


«Կասկադ» համալիրի շինարարության մեկնարկ:

1976-1987


Մարզահամերգային համալիրը կառուցվել է Ծիծեռնակաբերդի բլրի վրա։

1981


Երևանի մետրոպոլիտենի առաջին գծի բացումը մարտի 7-ին։

1991


Սեպտեմբերի 21-ին Երևանը հռչակվեց անկախ Հայաստանի մայրաքաղաք։

1991


Վլադիմիր Լենինի հուշարձանը ապամոնտաժվել է Հայաստանի անկախությունից առաջ։ Արձանը տեղադրվել էր 1940 թվականին։

2004


Շահագործման է հանձնվել Երևանի քաղաքապետարանի նոր վարչական շենքը (ճարտարապետ՝ Ջ. Թորոսյան):

2007


Մարտի 23-ին Երևանում բացվեց «Մոսկվայի տուն» մշակութային գործարար կենտրոն Երևանում:

2007


Մայիսին բացվեց «Զվարթնոց» միջազգային օդանավակայանի նոր համալիրը։

2007


Նոյեմբերի 16-ին տեղի ունեցավ Հյուսիսային պողոտայի բացման պաշտոնական արարողությունը, որի շինարարությունը սկսվել էր 2002թ.-ին:

2008


Սեպտեմբերի 29-ին շահագործման հանձնվեցին Երևանի համար երկու շատ կարևոր ճանապարհաշինական հանգույցներ՝ Աբովյան պուրակից դեպի Մյասնիկյան պողոտա ստորգետնյա անցումը և Սարալանջի խճուղու հարակից ճանապարհները։

2008


Դեկտեմբերի 13-ին Մաշտոցի պողոտայի և Մոսկովյան փողոցի խաչմերուկի հարակից տարածքում տեղի ունեցավ Վիլյամ Սարոյանի հուշարձանի բացումը:

2009


Հունվարի 20-ին՝ բանաստեղծուհի Ս.Կապուտիկյանի ծննդյան 90-ամյակի օրը, բացվեց մեծանուն բանաստեղծուհու տուն-թանգարանը Երևանում։

2009


Նոյեմբերի 7-ին բացվեց «Գաֆեսճյան» արվեստի կենտրոնը։

2010


Մայիսի 24-ին բացվեց Երևանի Ազատության հրապարակի տակ կառուցված 500 մեքենաների համար նախատեսված ստորգետնյա կայանատեղին։

2011


Օգոստոսի 14-ին տեղի ունեցավ «ԹՈՒՄՈ» ստեղծարար տեխնոլոգիաների առաջին կենտրոնի հանդիսավոր բացումը Երևանում։

2011


Սեպտեմբերի 16-ին բացվեց «Զվարթնոց» միջազգային օդանավակայանի նոր համալիրը։

2011


Սեպտեմբերի 20-ին տեղի ունեցավ Մատենադարանի նոր գիտական ​​համալիրի բացման հանդիսավոր արարողությունը։

2011


Սեպտեմբերի 20-ին Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանում բացվեց «Երիտասարդական» զբոսայգին։

2011


Հուլիսի 7-ին բացվել է Երևան-Լիոն բարեկամության խորհրդանիշ Լիոնի այգին: 2010-2011 թթ. Լիոնի քաղաքապետարանի աջակցությամբ այգին ամբողջությամբ վերանորոգվել է:

2011


Սեպտեմբերի 21-ին նշվեց ՀՀ Անկախության 20-ամյակը, որի առիթով Հանրապետության հրապարակում անցկացվեց զորահանդես։

2011


Սեպտեմբերի 21-ին առաջին անգամ գործարկվեց «Երևան Սիթի Տուր» քաղաքային ավտոբուսի պաշտոնական երթուղին։

2015


Հունվարի 29-ին բացվեց Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտը։

2015


Ապրիլի 24-ին նշվեց Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցը։

2018


Հոկտեմբերի 07-12-ը Երևանում տեղի ունեցավ Ֆրանկոֆոնիայի 17-րդ գագաթնաժողովը։

2019


Մայիսի 10-ին բացվեց Երևանի 2800-ամյակի այգին։ Այգին Միքայել և Կարեն Վարդանյանների նվերն է Երևան քաղաքի հիմնադրման 2800-ամյակի կապակցությամբ։

2019


Վերակառուցումից հետո՝ 2019 թվականի հունիսին, շահագործման հանձնվեց Դիանա Աբգարի անվան այգին։ Այգին գտնվում է Մաշտոցի պողոտայի կենտրոնական հատվածում:

2019


Օգոստոսի 15-ին Երևանում բացվել է Արգենտինայի հանրապետության հրապարակը՝ Սայաթ-Նովա պողոտայի և Չարենցի փողոցի խաչմերուկում։

2020


Ինչպես աշխարհի շատ երկրներ, այնպես էլ Հայաստանը, ցավոք, նույնպես չկարողացավ զերծ մնալ կորոնավիրուսային համաճարակից:

2020


2020 թվականին ՝ Հայաստանի մայրաքաղաք Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված լայնածավալ պատերազմի ժամանակ Երևանը վերածվեց թիկունքի ՝ օգնություն ցուցաբերելով ռազմաճակատին:

2021


Մայիսին բացվեց «Երևանի Պարկ» տարածաշրջանի թեմատիկ ամենամեծ այգին:

2021


Երևանի Օղակաձև զբոսայգու 6-րդ գոտու հիմնանորոգում, որի տարածքում կառուցվել է մայրաքաղաքի առաջին սքեյթ-պարկը և առանձնացվել է հատուք կահավորված տարածք շների զբոսանքի համար:

2021


Երևանի քաղաքապետարանը գործարկել է զբոսաշրջային եռալեզու հարթակ՝ visityerevan.am: