HISTORICAL BUILDINGS

Card image cap

THE MAMRI CANAL


VII century BC


State index: 1.6.157

Builder։ King of Van (Urartu) Russa II (685-645 BC)


It originates from the left bank of the Hrazdan River, a 1 km down by the water-course from the Kanaker CEC, from the same basin where the Dalma Canal starts. It also passes through Arabkir administrative district. It irrigates gardens of the Hrazdan Gorge, then reaches to a Kond district through gorge slopes and short tunnel, where a branch entering a 200 m tunnel, crosses the Getar River and sheds into the Vardavar lake.


It is considered that the Canal was built by the King of Van (Urartu) Russa II, because it is constructed in similar style with other canals of Yerevan repeating the principles of the hydraulic engineering of Urartian period.

In written sources, it is firstly mentioned by Mkhitar Ayrivanetsi (XIII century) in his work “Chronology of the history”, where he named the canal as “Yerevan’s Brook”, then in the XVIII century it was noted in the book called “Jambr” written by the Catholicos Simeon Yerevantsi.


The Canal has been known as “Mamur” (in Arabic means “reconstructed”) since the first quarter of the XVII century, when it was renovated during the tenure of Persian Amirguna Khan. It was also reconstructed in 1679 after the devastating earthquake and in 1822-1824, during the reign of the last Sardar of Yerevan, Hussein Ghuli (Hossein Qoli) Khan. During this period, the Canal irrigated the entire Kond, the gardens of Dzoragyugh, Shahar districts and supplied water to the Yerevan fortress through stone pipes.

In the 1840s the Dalma Canal was attached to the main ford of the Mamri Canal, which irrigated the gardens in the area of ​​the current Aram and Pushkin streets. In the 1860s the canal extended from the continuation of Dalma, irrigated the central districts of the city, the gardens of the current Abovyan street, and flowed into the Getar River.


In the first years of the Soviet period, in 1922-1923, works of foundation reconstruction of the Mamri Canal were implemented. At the edge of the current Tumanyan street, it was extended to the Abu Hayat Canal (Azatutyan Street), thus flowing and falling into the Vardavar lake. In 1923 the Canal was given Stepan Shahumyan name. It was supposed to supply water to the four turbines of the first hydroelectric power station of the Soviet Yerevan (architect: Alexander Tamanyan) being built in the Hrazdan valley. For this purpose, in some places the Canal was deepened and water dams were built. In 1963, after the termination of exploitation of the derivation Canal of YerHEPC, the Mamri Canal turned into a rain collector in the central part of the city.

The length is about 15 km, the throughput is 0.6 m/s.

“Scientific Research Centre of Historical and Cultural Heritage” SNCO

Yerevan Municipality


Kond district, on the left bank of Hrazdan

OTHER PLACES

Card image cap
Պետ. ցուցիչ` 1.6.178.4.3 Ճարտարապետ՝ Բորիս Մեհրաբյան Նախկինում՝ ԱՕԿՍ-Ի ՇԵՆՔ Գտնվում է Աբովյան փողոցում: Երևանում մշտապես գործող մասնավոր վիրաբուժարանի ղեկավար բժիշկ Հովհաննես Հովհաննիսյանը 1915 թ. հողատարածքը ձեռք է բերել Հուսեին բեկ Միրզաբեկովից։ Երկհարկ շենքը կառուցված է տուֆից և ծածկված է թիթեղյա տանիքով։ Գլխավոր մասնաշենքում տեղակայված էր 2 բնակարան։ Բակի կողմից առկա էին նկուղ և 9 սենյակ՝ յուրաքանչյուր հարկում։ Շենքը հիշատակվել է նաև որպես զինվորական հիվանդանոց։ Մինչև 1923 թ. շենքի առաջին հարկում գործել է Երևանի առաջին մասնավոր վիրաբուժական հիվանդանոցը՝ 10 մահճակալով։ Գործել են երկու բաժանմունք՝ վիրաբուժական և ակնաբուժական։ Երկրորդ հարկում բնակվել է բժիշկ Հովհաննես Հովհաննիսյանը։ 1923 թ. շենքը պետականացվել է։ Այնուհետև 1923–1944 թթ. այստեղ տեղակայվել է Հայաստանում առաջին Տրոպիկական ինստիտուտը, որը հայտնի էր նաև որպես «Մալարիայի հիվանդանոց»։ 1944 թվականից շենքում գործել է Արտասահմանյան երկրների հետ բարեկամության և մշակութային կապի հայկական ընկերությունը (ԱՕԿՍ)։ 1960-ականներին այստեղ տեղակայվել է նաև Հայկական ԽՍՀ Արտաքին գործերի նախարարության գրասենյակը։ 1950-ական թվականներին շենքի հետնամասում կառուցվել է կցակառույց։ 1990 թ. ԱՕԿՍ-ի շենքը վերանորոգվել է, իսկ 2001 թ.՝ սեփականաշնորհվել։ 2011 թ. կցակառույցը օտարվել է, և 2012 թ. քանդվել՝ դրա տեղում կառուցվել է «Իբիս Երևան» հյուրանոցը։ 1996 թվականից շենքի մի մասում գործել է «Թիֆլիս» սրճարանը։ Շենքը երկհարկ է՝ նկուղով և ունի հատակագծային բարդ կառուցվածք՝ պայմանավորված տեղադրությամբ։ Հիմնական մասնաշենքը փոքր-ինչ ներս է ընկած (ճակատի ընդհանուր երկարությունը փողոցի ուղղությամբ 26 մ է, լայնությունը՝ առանց պատշգամբների՝ 18 մ)։ Սրան հատում են երկու կողաթևերը (ռիզոլիտները)։ Աջ կողաթևում, շենքի լայնական առանցքով, տեղադրված են նախասրահը և սանդղավանդակը։ Առաջինը ներքևի հարկում կապված է լայնական միջանցքի հետ, որը միացնում է սենյակների երկու շարքը։ Վերին հարկում սենյակների շարքը ուղղված է դեպի հարավ-արևելք (փողոց), սենյակների մակերեսներն են՝ 53 քմ և 38,7 քմ, առաստաղի բարձրությունը՝ 4,6 մ։ Դեպի հարավ-արևելք են ուղղված նաև երեք կոնսոլային պատշգամբները։ Սենյակների երկրորդ շարքը ուղղված է դեպի հյուսիս-արևմուտք (ներքին բակային տարածություն)։ Սենյակները ունեն ուղղանկյուն հատակագիծ և կապվում են բակի կողմի պատշգամբների հետ։ Հիմնական ծավալին կից, անկանոն անկյան տակ՝ նրբանցքի ուղղությամբ, կառուցված են օժանդակ սենյակներ։ Շենքի դռների և պատուհանների բացվածքների ճարտարապետական-գեղարվեստական մշակումը յուրօրինակ է։ Հարկերի բացվածքները ձևավորված են ուղղանկյուն և պայտաձև կամարների համադրությամբ։ Կողմերում դրանք ընդգծված են հոնիական սյուներով, իսկ բարավորները՝ փականաքարերով և գնդիկավոր զարդաքանդակներով։ Ճակատների գեղարվեստական հարդարանքն են կազմում ծեփապատ, ցանցկեն քարե զարդաքանդակներով պանելները, միջհարկային գոտու կրկնվող հյուսքը և այլ դեկորատիվ տարրեր։ Կառուցվածքային համակարգում օգտագործված են տուֆից միդիս շարվածքով կրող պատեր։ Փողոցի կողմի ճակատները շարված են երևանյան սրբատաշ սև տուֆից։ Ծածկերը հարթ են՝ փայտե հեծաններով։ Տանիքը բազմաթեք է՝ երկու գմբեթային տարրերով։ Պատշգամբները քարից են, բակայինները՝ փայտից։ Նախասրահի հատակը խճանկարային է։