HISTORICAL BUILDINGS

Card image cap

ABU HAYAT CANAL — STREAM OF LIFE


8th century BC (782) – 21st century


State index: 1.5.18
Founder։ King Argishti I of Urartu (786–764 BC)

The canal originates near the Kanaker Hydroelectric Power Plant, from the left bank of the Hrazdan River. It passes through the entire city area: the Kanaker-Zeytun district, near the Institute of Fine Organic Chemistry, along the slopes of Arabkir and Victory Park, and adjacent to the Matenadaran. Reaching the Getar River, it crosses it via an aqueduct and continues along the left-bank hillside, descending with minimal gradient to the artificial lake of Lyon Park (formerly known as Vardavar, Komsomol, and Tokhmakhan).

The canal and the artificial lake were built by the ruler of Urartu and founder of Erebuni-Yerevan, Argishti I, to supply water to the Erebuni fortress and irrigate surrounding lands. The first written records about the canal date back to the 16th century. In the 17th century, during Persian rule, it was renovated twice. It is likely that by that time the canal was already known as Abu Hayat (traditionally interpreted as “water of life” or “stream of life”).

According to legend, after the suicide of the beautiful Abu Hayat, her fiancé Tokhmakh Khan threw himself into this lake. Since then, the canal has been called Abu Hayat, and the artificial lake Tokhmakhan.

During the Tsarist period, in May 1877, the canal’s reconstruction was completed. It was widened, extended, and brought to the lake. A stone bridge was built over the Getar River, and the canal water flowed through stone pipes laid over it.

After the establishment of Soviet power in Armenia, alongside the construction of new canals, old ones were also restored. During the 1922–1923 reconstruction, the Abu Hayat canal was tripled in width, retaining walls were strengthened, and 15 iron gates were installed. Near the Sari Tagh district, it was connected to the Mamri canal. With the construction of the Kanaker Hydroelectric Power Plant (1936), the initial section of the canal was eliminated and replaced by a new channel taking water from the plant’s pressure basin.

In the early 1950s, the section passing along Marshal Baghramyan Avenue was covered, and the water, passing through an 800 m tunnel, flowed into the lake.

Due to construction in the 1960s, the canal was shortened and no longer reaches the lake today.

Its length was about 15 km. Discharge capacity: 0.2 m³/s.

The Abu Hayat canal is one of the oldest structures of Yerevan’s water supply system and testifies to the high level of hydraulic engineering in the Kingdom of Urartu.


Starts near Kanaker HPP

OTHER PLACES

Card image cap
Պետ. ցուցիչ` 1.6.178.4.3 Ճարտարապետ՝ Բորիս Մեհրաբյան Նախկինում՝ ԱՕԿՍ-Ի ՇԵՆՔ Գտնվում է Աբովյան փողոցում: Երևանում մշտապես գործող մասնավոր վիրաբուժարանի ղեկավար բժիշկ Հովհաննես Հովհաննիսյանը 1915 թ. հողատարածքը ձեռք է բերել Հուսեին բեկ Միրզաբեկովից։ Երկհարկ շենքը կառուցված է տուֆից և ծածկված է թիթեղյա տանիքով։ Գլխավոր մասնաշենքում տեղակայված էր 2 բնակարան։ Բակի կողմից առկա էին նկուղ և 9 սենյակ՝ յուրաքանչյուր հարկում։ Շենքը հիշատակվել է նաև որպես զինվորական հիվանդանոց։ Մինչև 1923 թ. շենքի առաջին հարկում գործել է Երևանի առաջին մասնավոր վիրաբուժական հիվանդանոցը՝ 10 մահճակալով։ Գործել են երկու բաժանմունք՝ վիրաբուժական և ակնաբուժական։ Երկրորդ հարկում բնակվել է բժիշկ Հովհաննես Հովհաննիսյանը։ 1923 թ. շենքը պետականացվել է։ Այնուհետև 1923–1944 թթ. այստեղ տեղակայվել է Հայաստանում առաջին Տրոպիկական ինստիտուտը, որը հայտնի էր նաև որպես «Մալարիայի հիվանդանոց»։ 1944 թվականից շենքում գործել է Արտասահմանյան երկրների հետ բարեկամության և մշակութային կապի հայկական ընկերությունը (ԱՕԿՍ)։ 1960-ականներին այստեղ տեղակայվել է նաև Հայկական ԽՍՀ Արտաքին գործերի նախարարության գրասենյակը։ 1950-ական թվականներին շենքի հետնամասում կառուցվել է կցակառույց։ 1990 թ. ԱՕԿՍ-ի շենքը վերանորոգվել է, իսկ 2001 թ.՝ սեփականաշնորհվել։ 2011 թ. կցակառույցը օտարվել է, և 2012 թ. քանդվել՝ դրա տեղում կառուցվել է «Իբիս Երևան» հյուրանոցը։ 1996 թվականից շենքի մի մասում գործել է «Թիֆլիս» սրճարանը։ Շենքը երկհարկ է՝ նկուղով և ունի հատակագծային բարդ կառուցվածք՝ պայմանավորված տեղադրությամբ։ Հիմնական մասնաշենքը փոքր-ինչ ներս է ընկած (ճակատի ընդհանուր երկարությունը փողոցի ուղղությամբ 26 մ է, լայնությունը՝ առանց պատշգամբների՝ 18 մ)։ Սրան հատում են երկու կողաթևերը (ռիզոլիտները)։ Աջ կողաթևում, շենքի լայնական առանցքով, տեղադրված են նախասրահը և սանդղավանդակը։ Առաջինը ներքևի հարկում կապված է լայնական միջանցքի հետ, որը միացնում է սենյակների երկու շարքը։ Վերին հարկում սենյակների շարքը ուղղված է դեպի հարավ-արևելք (փողոց), սենյակների մակերեսներն են՝ 53 քմ և 38,7 քմ, առաստաղի բարձրությունը՝ 4,6 մ։ Դեպի հարավ-արևելք են ուղղված նաև երեք կոնսոլային պատշգամբները։ Սենյակների երկրորդ շարքը ուղղված է դեպի հյուսիս-արևմուտք (ներքին բակային տարածություն)։ Սենյակները ունեն ուղղանկյուն հատակագիծ և կապվում են բակի կողմի պատշգամբների հետ։ Հիմնական ծավալին կից, անկանոն անկյան տակ՝ նրբանցքի ուղղությամբ, կառուցված են օժանդակ սենյակներ։ Շենքի դռների և պատուհանների բացվածքների ճարտարապետական-գեղարվեստական մշակումը յուրօրինակ է։ Հարկերի բացվածքները ձևավորված են ուղղանկյուն և պայտաձև կամարների համադրությամբ։ Կողմերում դրանք ընդգծված են հոնիական սյուներով, իսկ բարավորները՝ փականաքարերով և գնդիկավոր զարդաքանդակներով։ Ճակատների գեղարվեստական հարդարանքն են կազմում ծեփապատ, ցանցկեն քարե զարդաքանդակներով պանելները, միջհարկային գոտու կրկնվող հյուսքը և այլ դեկորատիվ տարրեր։ Կառուցվածքային համակարգում օգտագործված են տուֆից միդիս շարվածքով կրող պատեր։ Փողոցի կողմի ճակատները շարված են երևանյան սրբատաշ սև տուֆից։ Ծածկերը հարթ են՝ փայտե հեծաններով։ Տանիքը բազմաթեք է՝ երկու գմբեթային տարրերով։ Պատշգամբները քարից են, բակայինները՝ փայտից։ Նախասրահի հատակը խճանկարային է։